Asociacións relacionadas co síndrome de down:
En España: http://www.sindromedown.net/
En Galicia: http://www.downgalicia.org/
Asociacións relacionadas co autismo:
En España: http://www.aetapi.org/
http://www.autismo.org.es/AE/default.htm
En Galicia: http://www.autismo.org.es/AE/asisomos/entidades/Federacion_Autismo_Galicia.htm
Asociacións relacionadas coa hiperactividade:
En España: http://www.trastornohiperactividad.com/
En Galicia: http://www.anhida.org/drupal/
domingo, 16 de enero de 2011
jueves, 30 de diciembre de 2010
Programa de "Redes" sobre os pais
Neste programa fálase sobre o tema de ser pais e nais dende un punto moi interesante.
Son tres partes (para ver os vídeos podedes copiar o enlace ou pinchar onde pon "Aprendendo a ser pais en redes" e xa ides directamente)
1ª Parte:
http://www.youtube.com/watch?v=byDPAVDpmS8&feature=related
">Aprendendo a ser pais en redes 1">
2ª Parte:
http://www.youtube.com/watch?v=kPUGvLYkIX0&feature=related
">Aprendendo a ser pais en redes 2">
3ª Parte:
http://www.youtube.com/watch?v=evIV7DOgatk&feature=related
Aprendendo a ser pais en redes 3">
Son tres partes (para ver os vídeos podedes copiar o enlace ou pinchar onde pon "Aprendendo a ser pais en redes" e xa ides directamente)
1ª Parte:
http://www.youtube.com/watch?v=byDPAVDpmS8&feature=related
">Aprendendo a ser pais en redes 1">
2ª Parte:
http://www.youtube.com/watch?v=kPUGvLYkIX0&feature=related
">Aprendendo a ser pais en redes 2">
3ª Parte:
http://www.youtube.com/watch?v=evIV7DOgatk&feature=related
Aprendendo a ser pais en redes 3">
E evolución dos nen@s de 3 a 6 anos
Hai que ter en conta que as indicacións que aquí veñen son INDICATIVAS (é moi importante telo en conta), e que a maduración de cada nen@ é diferente, polo tanto non se hai que poñer nervioso se o noso fill@ non está exactamente no estadio que marca algún psicólogo, mais é importante ver que o noso fill@ pasa por as etapas que están marcadas (aquí tamén hai que ter en conta que cada persoa non está exactamente o mesmo tempo en cada estadio, cada un tem un desenrollo diferente).
Con respecto ao resumo que ven a acontinuación, recomendase que non tentedes lelo todo dun golpe, facédeo en dúas ou tres (ou máis se o vedes necesario), veces, para asimilalo pouco a pouco.
As ETAPAS DO DESENVOLVEMENTO EVOLUTIVO SEGUNDO DISTINTOS MODELOS TEÓRICOS
NOTA: As páxinas que veñen a continuación son un brevísimo resumo dos estudos sobre o desenvolvemento evolutivo do neno. Trátase de que teñades polo menos coñecemento das principais correntes teóricas que se dedicaron a este estudo así como dos principais autores que nelas se enmarcan. Para completar estas notas podedes consultar o manual de referencia, tendo en conta que neste a orde de exposición non depende das diversas teorías senón dos diversos aspectos do desenvolvemento.
1. Teorías psicoanalíticas (Freud).
Centrarémonos nas achegas de Freud. Segundo este autor, cada persoa herda unha serie de conflitos infantís xunto con formas de enfrontarnos a elas. Se estas son boas experiencias somos persoas capaces de superar conflitos, determinadas situacións. Se pola contra, son experiencias traumáticas non saberemos afrontar determinadas situacións, teremos un eu débil.
Doutra banda, Freud introduce tres conceptos hipotéticos:
- Iso: é o inconsciente. Cando nace o neno é o puro iso, o puro instinto. O iso seguía polo principio do pracer. O principio do pracer determina que o instinto sexa saciado e ao momento.
- Eu: é a parte racional e vaise xerando a partir da interacción coa realidade. O eu xa que logo ten a misión de ir domesticando o iso. O eu réxese polo principio da realidade, é dicir, hai que satisfacer o iso pero dun xeito apropiado e realista. (eu forte / eu débil)
- Supereu: O supereu busca a perfección e busca a autocrítica. E asimila os valores morais dos pais.
Tendo isto en conta, o desenvolvemento humano podíase secuenciar en distintas etapas. As etapas que determina hai son as seguintes:
a) dos 0 aos 6 anos: o neno pasa do iso ao supereu
- Etapa Oral. A etapa da lactación. Todo o pracer, todo o interese está centrado na zona da boca. O neno experimentará pracer con todo o relacionado á boca.
- Etapa Anal. Iría desde a lactación ata os 3 anos e todo o interese céntrase no control e autocontrol dos esfínteres. O neno empeza ter autonomía.
- Etapa fálica. Desde os 3-4 anos aos 6. O centro do pracer establécese no falo. Os homes experimentan orgullo por telo e as mulleres envéxano. Aparece o superyo.
b)dos 6 aos 12 anos: Etapa de Latencia. Os impulsos sexuais adorméntanse.
c) Etapa Xenital. Correspóndese coa adolescencia e xa que logo co espertar da madurez sexual. Se o pasamos sen dificultade seremos adultos sans e se ten problemas seremos adultos reprimidos (pomos en marcha os mecanismos de defensa).
2. Teoría Psicosocial (Erikson)
Achegou que a teoría psicosexual de Freud, as etapas, son poucas e limitadas. O desenvolvemento do ser humano fórmase de etapas, pero se engrandece co ambiente. Para el cada etapa do desenvolvemento implica unha dificultade, o que se denomina crise de madurez, que cada suxeito, cada persoa deberá resolver. E engade o factor que explica que se superen ou non se superen: a interacción entre as características propias de cada un e o ambiente social no que vive o suxeito.
Distingue as seguintes etapas:
a) Etapa da confianza versus desconfianza. (0 - 1 ano) É a primeira dificultade que o neno ten que abordar. O neno necesita confiar en que as súas necesidades básicas van ser cubertas polos adultos responsables destas tarefas. Se o neno non aprende esta confianza desenvolverá síntomas neuróticos.
b) Etapa de autonomía versus vergoña e dúbida. (1 - 3 anos) O neno empeza a explorar o mundo que lle rodea. Empeza polo control de esfínteres, comeza a falar, chama a atención. O neno empeza a ser autosuficiente ou ben aprende a sentir medo e a dubidar lle a súa propias actitudes, capacidades.
c) Etapa de iniciativa versus culpabilidade. (3- 6 anos) O neno quere emprender moitas actividades, superando ata os límites que lles pon os pais e xa que logo sentirase culpable. Do estudo desta etapa derívase que uns pais caóticos fan máis dano que uns pais autoritarios.
d) Etapa da actividade versus inferioridade. (7 - 11 anos) Coincide coa etapa escolar, polo que lle dá importancia a todo o relacionado coa escola. O neno debe aprender a sentirse competente nalgunhas cousas e non tanto noutras. Tamén é importante o apoio social que ten.
e) Etapa da adolescencia. (12 anos en diante) Hai un reto importantísimo quen son eu?, identidade sexual, rol social,... É a etapa na que se conquista a identidade ou se dará a confusión de roles.
f) Etapa da intimidade versus illamento. Nestes anos adultos imos buscando amor, compañía. Resolvemos esta etapa atopando ese amor, agarimo ou o illamento (por medo ao rexeitamento).
g) Etapa da creatividade versus estancamento. Un aprende a sentirse útil, activo (polos fillos, no profesional,..) ou ben o contrario sente que non achega nada, queda estancado.
h) Etapa da integridade versus desaparición. ( vellez plena) Expómonos se na vida conseguimos o que nos expuxemos, se a vida a merecido a pena, e ata se empeza a pensar se se viviu a vida ou a vida pasou por ti, a morte,...
3. Teorías da aprendizaxe.
Falar das teorías da aprendizaxe é falar de Watson. Este autor vai expor que para que a psicoloxía sexa unha ciencia non pode estar ancorada no inconsciente senón que nos temos que basear nas condutas observadas, nas condutas que se poden medir, isto é o paradigma conductista.
O conductismo forma a base da teoría da aprendizaxe. E estas pon énfase en como as persoas aprendemos as condutas específicas.
Estas teorías da aprendizaxe van elaborar as leis da conduta. Estas leis das condutas poden ser aplicadas a calquera persoa independentemente da idade ou posición.
Dentro das teorías de aprendizaxes temos que falar do condicionamento. O condicionamento é unha parte da aprendizaxe que se centra en ver como aprendemos a asociar estímulos e respostas.
Existen dous tipos de condicionamento: clásico e operante.
Recordemos que estas teorías encádranse no modelo mecanicista e que, como xa dixemos na introdución á psicoloxía evolutiva, a dimensión evolutiva neste modelo ocupou un lugar moi secundario. Por iso non se describiron etapas evolutivas e, xa que logo, non podemos falar delas.
Outra achega importante dentro das teorías da aprendizaxe é a Teoría da Aprendizaxe Social.
Segundo esta teoría, hai outra estratexia na aprendizaxe social que é o modelado: podemos aprender sen emitir unha conduta. Podemos observar o que fan outros e ver que consecuencias ten. No modelado unha persoa aprende observando as consecuencias que ten unha conduta. O modelado non é pasivo, ten unha importante carga volitiva (voluntaria). O modelado é especialmente útil en situacións onde nos sentimos inseguros ou non temos experiencias. Nestes casos, imitamos a conduta que exhibe un modelo ao que nós admiramos ou co que nos identificamos.
O autor máis destacado destas teorías é Bandura. Segundo el, a aprendizaxe por observación leva a cabo mediante catro procesos:
a) Atención: canta atención presta o neno ao modelo que lle interesa. Este proceso vese influído por unhas características como o valor da conduta observada e o nivel de estimulación que ten o neno dado pola expectativa que ten. ( expectativas: aspiracións e capacidades que temos)
b) Retención: capacidade que ten o neno de almacenar a información na súa memoria. Que tipo de estratexias utilizamos para almacenar e recuperar a información. Vese influído polo nivel cognitivo da persoa. ( Na atención e retención prodúcese a adquisición ou aprendizaxe da conduta)
c) Produción: determina a fidelidade coa que o neno reproduce a conduta. Vese influída pola complexidade da conduta e as habilidades físicas do individuo.
d) Motivación: que grao de motivación ten o neno para reproducir a conduta. Vese moi influído polo proceso de obtención e as expectativas, tamén pode verse influído polos incentivos vicarios e os directos.
O importante desta teoría para nós é que existen “modelos” dos cales os nenos aprenden.
4. Teorías cognitivas.
As teorías cognitivas céntranse no estudo da estrutura e desenvolvemento dos procesos do pensamento, especialmente como afecta isto á comprensión da persoa sobre a súa contorna. De todas as teorías cognitivas ímonos a centrar en primeiro lugar na obra de Piaget.
Piaget supuña que os nenos a cada idade teñen capacidade para resolver determinadas cuestións e problemas. Comezou estudando os erros dos nenos. Piaget deuse conta de que os nenos coas mesma idade cometían os mesmos erros e el polo tanto establece unha secuencia evolutiva no proceso cognitivo.
Pero antes de pasar ao estudo das etapas, vexamos algúns conceptos que utiliza. Para Piaget todos temos unha profunda necesidade de equilibrio. O equilibrio é un estado de harmonía mental. Esta harmonía mental lógrase cando os esquemas concordan coas experiencias reais das persoas. Os esquemas son as formas de pensar e interactuar coas ideas e obxectos da contorna. Pode ocorrer que os esquemas non encaixen coas experiencias e entón aparecen os desequilibrios, as crises, a confusión. Se superamos a confusión o que facemos é que modificamos esquemas vellos por esquemas novos.
O crecemento cognitivo leva acabo mediante dous procesos:
- A organización. Consiste en organizar as ideas que vou asimilando para que teñan sentido.
- A adaptación. Consiste en adaptar as ideas para incluír novas formas de pensar. A adaptación lógrase mediante dous mecanismos que funcionan ao unísono e son:
* A asimilación ou incorporación de novas ideas ao esquema actual.
* A acomodación ou proceso polo que a nova información queda perfectamente integrada na estrutura cognitiva ou intelectual.
Establece os seguintes períodos no desenvolvemento evolutivo:
a) Primeiro período, 0 a 2 anos: chamado período sensoriomotor. Neste período o neno utiliza os seus sentidos e capacidades motoras para coñecer os obxectos e o mundo (ve que é o que pode facer coas cousas) Aprende ao que se chama a permanencia do obxecto.
b) Segundo período, desde 2 a 6 anos: chamado período preoperacional. Observamos que os nenos son capaces de utilizar o pensamento simbólico, que inclúe a capacidade de falar. Os humanos utilizamos signos para coñecer o mundo e os nenos xa os manexan neste período. Con todo, este pensamento simbólico é aínda un pensamento egocéntrico, o neno entende o mundo desde a súa perspectiva.
c) Terceiro período, desde os 7 aos 11 anos: período das operacións concretas. Neste período o neno pode aplicar a lóxica, aplica principios. O neno xa non coñece intuitivamente senón racionalmente. Con todo, non manexa aínda abstraccións. O seu pensamento está ancorado na acción concreta que realiza. É o período escolar.
d) Cuarto período, dos 12 anos en diante: período das operacións formais. Falamos do adolescente e do adulto. É a etapa do pensamento abstracto, non só pensa da realidade, senón como pode facer as cousas, xa pode hipotetizar.
Outras teorías cognitivas moi actuais son as teorías do procesamento da información. O seu obxectivo é estudar como funciona a mente humana e eles establecen a analoxía de mente-ordenador, a formulación da mente das persoas como un computador. As persoas, xa que logo, almacenamos información, clasificamos esta, recuperamos datos coas instrucións adecuadas.
Algúns conceptos utilizados por estas teorías son:
- Rexistro sensorial: entrada de datos ao cerebro da persoa. Hai parte destes datos que o cerebro toma, outra parte que perde e outra parte que a rexeita.
- Memoria a curto prazo ou memoria de traballo: funciona no presente e é consciente.
- Memoria a longo prazo ou base do coñecemento: retemos os datos máis tempo que o momento presente. Ten unha capacidade limitada. Todo o coñecemento que se acumula ao longo da vida forma parte da M.L.P.
- Estruturas ou constructos hipotéticos nos que encaixamos os datos que recibimos.
Ademais, e en relación co desenvolvemento moral, habemos de destacar a Kohlberg, quen propón tres estadios xerais (cada un deles está composto por subestadios):
a) Preconvencional: o neno xulga as cousas polas consecuencias dos actos. O control da nosa conduta está marcado por autoridades externas. (4-10 anos)
b) Convencional: empeza a ter en conta as intencións e o motivo. (10-13 anos)
c) Postconvencional: as leis son flexibles dependendo da situación. ( 13 anos en diante).
5. Teorías socioculturais.
Segundo estas teorías, todos os nenos van adquirir as habilidades e os coñecementos propios do seu medio cultural. O seu crecemento está mediatizado pola cultura na que nace e vive. Ademais empapámonos de crenzas, valores. A teoría sociocultural o que intenta explicar é que tanto o noso coñecemento como as nosas habilidades vanse a explicar en base ao apoio, á orientación que facilite o contexto cultural.
Un dos principais representantes destas teorías é Vygotsky. Segundo el, os nenos ao interacturar coas persoas adultas da súa contorna está aprendendo constantemente e á vez, esta aprendizaxe faise de xeito informal, implícita. Os adultos van achegar aos nenos habilidades prácticas, sociais e habilidades de tipo intelectual ou cognitivo. Achéganlle instrucións e apoio rexéndose sempre polos valores da cultura á que pertenzan.
A interacción social é o contexto idóneo para adquirir os coñecementos propios dunha cultura. O instrumento máis importante é a linguaxe. O neno adquirirao mediante esa interacción social. O desenvolvemento do suxeito vai, pois, ligado ao desenvolvemento da sociedade. Vemos, pois que remarca o factor social.
Se este factor é tan importante supón que a educación é fundamental no desenvolvemento. É máis, para Vygostky desenvolvemento e educación son dous procesos interrelacionados, non poden ser independentes. A educación pode ser un motor de desenvolvemento. Pero a persoa que aprende é activa neste proceso, ten a súa propia actividade e organización e ademais autorregula o proceso.
Vexamos algúns dos conceptos que utiliza:
a) Liñas de desenvolvemento:
- Liña natural, caracterizada polos principios de tipo de biolóxico ou madurativos, funcións psicolóxicas inferiores ou elementais (sensacións)
- Liña cultural, caracterizada por dous principios:
* Mediación instrumental: as persoas interactuamos a través dunha serie de instrumentos ou ferramentas culturais (linguaxe, ordenadores, libros...)
* Descontextualización: supón xeneralizar os nosos coñecementos a outros contextos. Está asociada ás funcións psicolóxicas superiores.
Estas dúas liñas son complementarias e necesarias para explicar o noso desenvolvemento, xa que é un proceso unitario e global.
b) Zonas de desenvolvemento. Refírese ás distintas esferas que enmarcan as capacidades a adquirir polo neno. Distingue varias:
* Zona de desenvolvemento próximo: Está composta polas dúas zonas seguintes.
* Zona de desenvolvemento real: fai referencia á que a persoa pode facer por si mesma.
* Zona de desenvolvemento potencial: o que a persoa pode facer con axuda doutra persoa. Todo o que é desenvolvemento potencial pode ser desenvolvemento real. Nesta zona prodúcese a interiorización.
c) Interiorización ou proceso polo que se pasa do ámbito interpsicolóxico (entre persoas) ao ámbito intrapsicológico (individual). Para comprender mellor este concepto podemos pór un exemplo referido á realización de calquera actividade. Neste caso a interiorización prodúcese seguindo estes pasos:
1º A persoa que aprende e a que ensina comparten o inicio dunha tarefa. A que ensina domina esa tarefa e dirixe totalmente á que aprende. A que aprende non coñece a tarefa.
2º A persoa que aprende empeza a participar na actividade, pero aínda que participe non ten unha comprensión total da actividade.
3º A persoa que aprende xa non ten unha dirección total da que ensina.
4º A persoa que aprende realiza por si soa a tarefa.
d) Respecto á linguaxe, entende que existen dous tipos de fala:
- Fala social: É a que se produce na comunicación entre as persoas. Esta comunicación é necesaria para transmitir os coñecementos e poder axustar os obxectivos e os contidos. Aparece nos primeiros momentos.
- Fala privada: É a que se produce no ?interior? do individuo. Noutras palabras: é o vehículo do pensamento.
Vexamos agora as etapas do desenvolvemento (estadios) que considera este autor:
a) Impulsividade motriz ( 0-2 meses): o neno responde de xeito reflexo aos estímulos interoceptivos e exteroceptivos. É unha etapa na que pasa de momentos de quietude a momentos de nerviosismo segundo teña as necesidades satisfeitas ou non. Predomina a función de construción do obxecto.
b) Emocional (2-12 meses): É unha etapa na que a figura da nai convértese nun axente que achega estados de benestar. Construción do suxeito.
c) Sensoriomotor (12-36 meses): O neno vai manipular e experimentar cos obxectos que se atopa. Vai ser unha etapa onde o espazo que rodea ao neno transfórmase totalmente (xa camiña) Nesta etapa comeza a actividade simbólica, empeza a falar. Construción do obxecto.
d) Personalismo (3-6 anos): Vaise a formar unha imaxe de si mesmo. Caracterizada polo negativismo, o neno oponse aos adultos. O neno vainos a mostrar as súas habilidades imitándonos e representando diferentes papeis sociais. Construción do suxeito.
e) Categorial (6-11 anos): O pensamento do neno é máis organizado, vai integrando a información que lle chega do exterior. Vai ter un coñecemento da realidade máis significativo e con maior sentido. Construción do obxecto.
f) Puberdade e adolescencia: O neno vai construír o seu propio eu independente, vai xurdir unha nova fase de oposición, sobre todo cos pais. Construción do suxeito.
6. Breves notas sobre o desenvolvemento psicomotor
A psicomotricidade ten que ver coas implicacións psicolóxicas do movemento e da actividade corporal na relación entre o organismo e o medio en que se desenvolve. Na psicomotricidade hai uns compoñentes madurativos, relacionados co calendario madurativo cerebral, e uns compoñentes relacionais: a través do seu movemento e as súas accións o neno entra en contacto con persoas e obxectos cos que se relaciona de xeito construtivo.
O desenvolvemento psicomotor parte dos movementos incontrolados, non coordinados, que proceden a modo de sacudidas e que afectan tanto aos brazos como ás pernas do neno recentemente nado e ao total control dos movementos son voluntarios. A meta implica un compoñente externo ou práxico (a acción), pero tamén un compoñente interno ou simbólico (a representación do corpo e as súas posibilidades de acción).
O paso das limitacións das primeiras semanas aos logros que se dan xa no segundo semestre do segundo ano e os posteriores, realízase axustándose a dúas grandes leis fundamentais:
a) lei céfalo-caudal do desenvolvemento, segundo a cal contrólanse antes as partes do corpo que están máis próximas á cabeza, estendéndose logo o control cara abaixo.
b) lei próximo-distal refírese ao feito de que se controlan antes as partes que están máis cerca do eixo corporal (liña imaxinaria que divide ao corpo de arriba abaixo en dúas metades simétricas) que aqueloutras que están máis afastadas de devandito eixo. O control das partes máis afastadas do eixo corporal (boneca e dedos) non se consegue na primeira infancia, senón que se alcanza nos anos preescolares (control da boneca e, en menor medida, dos dedos) e nos inmediatamente posteriores (control xa moi fino dos movementos dos dedos).
Debemos ter en conta dous conceptos que implican desenvolvementos complementarios:
- Psicomotricidade grosa, relacionado coa coordinación de grandes grupos musculares implicados nos mecanismos da locomoción, o equilibrio, e o control postural global. Grandes fitos de desenvolvemento son: control postural da cabeza, coordinación ollo-man, posición sentada, locomoción antes de andar (gateo), manterse de pé e camiñar.
-Psico motricidade fina relacionado co control de movementos finos como o dos dedos.
A lei próximo-distal explica por que o dominio da psicomotricidade fina é posterior ao dominio da motricidade grosa.
Con respecto ao resumo que ven a acontinuación, recomendase que non tentedes lelo todo dun golpe, facédeo en dúas ou tres (ou máis se o vedes necesario), veces, para asimilalo pouco a pouco.
As ETAPAS DO DESENVOLVEMENTO EVOLUTIVO SEGUNDO DISTINTOS MODELOS TEÓRICOS
NOTA: As páxinas que veñen a continuación son un brevísimo resumo dos estudos sobre o desenvolvemento evolutivo do neno. Trátase de que teñades polo menos coñecemento das principais correntes teóricas que se dedicaron a este estudo así como dos principais autores que nelas se enmarcan. Para completar estas notas podedes consultar o manual de referencia, tendo en conta que neste a orde de exposición non depende das diversas teorías senón dos diversos aspectos do desenvolvemento.
1. Teorías psicoanalíticas (Freud).
Centrarémonos nas achegas de Freud. Segundo este autor, cada persoa herda unha serie de conflitos infantís xunto con formas de enfrontarnos a elas. Se estas son boas experiencias somos persoas capaces de superar conflitos, determinadas situacións. Se pola contra, son experiencias traumáticas non saberemos afrontar determinadas situacións, teremos un eu débil.
Doutra banda, Freud introduce tres conceptos hipotéticos:
- Iso: é o inconsciente. Cando nace o neno é o puro iso, o puro instinto. O iso seguía polo principio do pracer. O principio do pracer determina que o instinto sexa saciado e ao momento.
- Eu: é a parte racional e vaise xerando a partir da interacción coa realidade. O eu xa que logo ten a misión de ir domesticando o iso. O eu réxese polo principio da realidade, é dicir, hai que satisfacer o iso pero dun xeito apropiado e realista. (eu forte / eu débil)
- Supereu: O supereu busca a perfección e busca a autocrítica. E asimila os valores morais dos pais.
Tendo isto en conta, o desenvolvemento humano podíase secuenciar en distintas etapas. As etapas que determina hai son as seguintes:
a) dos 0 aos 6 anos: o neno pasa do iso ao supereu
- Etapa Oral. A etapa da lactación. Todo o pracer, todo o interese está centrado na zona da boca. O neno experimentará pracer con todo o relacionado á boca.
- Etapa Anal. Iría desde a lactación ata os 3 anos e todo o interese céntrase no control e autocontrol dos esfínteres. O neno empeza ter autonomía.
- Etapa fálica. Desde os 3-4 anos aos 6. O centro do pracer establécese no falo. Os homes experimentan orgullo por telo e as mulleres envéxano. Aparece o superyo.
b)dos 6 aos 12 anos: Etapa de Latencia. Os impulsos sexuais adorméntanse.
c) Etapa Xenital. Correspóndese coa adolescencia e xa que logo co espertar da madurez sexual. Se o pasamos sen dificultade seremos adultos sans e se ten problemas seremos adultos reprimidos (pomos en marcha os mecanismos de defensa).
2. Teoría Psicosocial (Erikson)
Achegou que a teoría psicosexual de Freud, as etapas, son poucas e limitadas. O desenvolvemento do ser humano fórmase de etapas, pero se engrandece co ambiente. Para el cada etapa do desenvolvemento implica unha dificultade, o que se denomina crise de madurez, que cada suxeito, cada persoa deberá resolver. E engade o factor que explica que se superen ou non se superen: a interacción entre as características propias de cada un e o ambiente social no que vive o suxeito.
Distingue as seguintes etapas:
a) Etapa da confianza versus desconfianza. (0 - 1 ano) É a primeira dificultade que o neno ten que abordar. O neno necesita confiar en que as súas necesidades básicas van ser cubertas polos adultos responsables destas tarefas. Se o neno non aprende esta confianza desenvolverá síntomas neuróticos.
b) Etapa de autonomía versus vergoña e dúbida. (1 - 3 anos) O neno empeza a explorar o mundo que lle rodea. Empeza polo control de esfínteres, comeza a falar, chama a atención. O neno empeza a ser autosuficiente ou ben aprende a sentir medo e a dubidar lle a súa propias actitudes, capacidades.
c) Etapa de iniciativa versus culpabilidade. (3- 6 anos) O neno quere emprender moitas actividades, superando ata os límites que lles pon os pais e xa que logo sentirase culpable. Do estudo desta etapa derívase que uns pais caóticos fan máis dano que uns pais autoritarios.
d) Etapa da actividade versus inferioridade. (7 - 11 anos) Coincide coa etapa escolar, polo que lle dá importancia a todo o relacionado coa escola. O neno debe aprender a sentirse competente nalgunhas cousas e non tanto noutras. Tamén é importante o apoio social que ten.
e) Etapa da adolescencia. (12 anos en diante) Hai un reto importantísimo quen son eu?, identidade sexual, rol social,... É a etapa na que se conquista a identidade ou se dará a confusión de roles.
f) Etapa da intimidade versus illamento. Nestes anos adultos imos buscando amor, compañía. Resolvemos esta etapa atopando ese amor, agarimo ou o illamento (por medo ao rexeitamento).
g) Etapa da creatividade versus estancamento. Un aprende a sentirse útil, activo (polos fillos, no profesional,..) ou ben o contrario sente que non achega nada, queda estancado.
h) Etapa da integridade versus desaparición. ( vellez plena) Expómonos se na vida conseguimos o que nos expuxemos, se a vida a merecido a pena, e ata se empeza a pensar se se viviu a vida ou a vida pasou por ti, a morte,...
3. Teorías da aprendizaxe.
Falar das teorías da aprendizaxe é falar de Watson. Este autor vai expor que para que a psicoloxía sexa unha ciencia non pode estar ancorada no inconsciente senón que nos temos que basear nas condutas observadas, nas condutas que se poden medir, isto é o paradigma conductista.
O conductismo forma a base da teoría da aprendizaxe. E estas pon énfase en como as persoas aprendemos as condutas específicas.
Estas teorías da aprendizaxe van elaborar as leis da conduta. Estas leis das condutas poden ser aplicadas a calquera persoa independentemente da idade ou posición.
Dentro das teorías de aprendizaxes temos que falar do condicionamento. O condicionamento é unha parte da aprendizaxe que se centra en ver como aprendemos a asociar estímulos e respostas.
Existen dous tipos de condicionamento: clásico e operante.
Recordemos que estas teorías encádranse no modelo mecanicista e que, como xa dixemos na introdución á psicoloxía evolutiva, a dimensión evolutiva neste modelo ocupou un lugar moi secundario. Por iso non se describiron etapas evolutivas e, xa que logo, non podemos falar delas.
Outra achega importante dentro das teorías da aprendizaxe é a Teoría da Aprendizaxe Social.
Segundo esta teoría, hai outra estratexia na aprendizaxe social que é o modelado: podemos aprender sen emitir unha conduta. Podemos observar o que fan outros e ver que consecuencias ten. No modelado unha persoa aprende observando as consecuencias que ten unha conduta. O modelado non é pasivo, ten unha importante carga volitiva (voluntaria). O modelado é especialmente útil en situacións onde nos sentimos inseguros ou non temos experiencias. Nestes casos, imitamos a conduta que exhibe un modelo ao que nós admiramos ou co que nos identificamos.
O autor máis destacado destas teorías é Bandura. Segundo el, a aprendizaxe por observación leva a cabo mediante catro procesos:
a) Atención: canta atención presta o neno ao modelo que lle interesa. Este proceso vese influído por unhas características como o valor da conduta observada e o nivel de estimulación que ten o neno dado pola expectativa que ten. ( expectativas: aspiracións e capacidades que temos)
b) Retención: capacidade que ten o neno de almacenar a información na súa memoria. Que tipo de estratexias utilizamos para almacenar e recuperar a información. Vese influído polo nivel cognitivo da persoa. ( Na atención e retención prodúcese a adquisición ou aprendizaxe da conduta)
c) Produción: determina a fidelidade coa que o neno reproduce a conduta. Vese influída pola complexidade da conduta e as habilidades físicas do individuo.
d) Motivación: que grao de motivación ten o neno para reproducir a conduta. Vese moi influído polo proceso de obtención e as expectativas, tamén pode verse influído polos incentivos vicarios e os directos.
O importante desta teoría para nós é que existen “modelos” dos cales os nenos aprenden.
4. Teorías cognitivas.
As teorías cognitivas céntranse no estudo da estrutura e desenvolvemento dos procesos do pensamento, especialmente como afecta isto á comprensión da persoa sobre a súa contorna. De todas as teorías cognitivas ímonos a centrar en primeiro lugar na obra de Piaget.
Piaget supuña que os nenos a cada idade teñen capacidade para resolver determinadas cuestións e problemas. Comezou estudando os erros dos nenos. Piaget deuse conta de que os nenos coas mesma idade cometían os mesmos erros e el polo tanto establece unha secuencia evolutiva no proceso cognitivo.
Pero antes de pasar ao estudo das etapas, vexamos algúns conceptos que utiliza. Para Piaget todos temos unha profunda necesidade de equilibrio. O equilibrio é un estado de harmonía mental. Esta harmonía mental lógrase cando os esquemas concordan coas experiencias reais das persoas. Os esquemas son as formas de pensar e interactuar coas ideas e obxectos da contorna. Pode ocorrer que os esquemas non encaixen coas experiencias e entón aparecen os desequilibrios, as crises, a confusión. Se superamos a confusión o que facemos é que modificamos esquemas vellos por esquemas novos.
O crecemento cognitivo leva acabo mediante dous procesos:
- A organización. Consiste en organizar as ideas que vou asimilando para que teñan sentido.
- A adaptación. Consiste en adaptar as ideas para incluír novas formas de pensar. A adaptación lógrase mediante dous mecanismos que funcionan ao unísono e son:
* A asimilación ou incorporación de novas ideas ao esquema actual.
* A acomodación ou proceso polo que a nova información queda perfectamente integrada na estrutura cognitiva ou intelectual.
Establece os seguintes períodos no desenvolvemento evolutivo:
a) Primeiro período, 0 a 2 anos: chamado período sensoriomotor. Neste período o neno utiliza os seus sentidos e capacidades motoras para coñecer os obxectos e o mundo (ve que é o que pode facer coas cousas) Aprende ao que se chama a permanencia do obxecto.
b) Segundo período, desde 2 a 6 anos: chamado período preoperacional. Observamos que os nenos son capaces de utilizar o pensamento simbólico, que inclúe a capacidade de falar. Os humanos utilizamos signos para coñecer o mundo e os nenos xa os manexan neste período. Con todo, este pensamento simbólico é aínda un pensamento egocéntrico, o neno entende o mundo desde a súa perspectiva.
c) Terceiro período, desde os 7 aos 11 anos: período das operacións concretas. Neste período o neno pode aplicar a lóxica, aplica principios. O neno xa non coñece intuitivamente senón racionalmente. Con todo, non manexa aínda abstraccións. O seu pensamento está ancorado na acción concreta que realiza. É o período escolar.
d) Cuarto período, dos 12 anos en diante: período das operacións formais. Falamos do adolescente e do adulto. É a etapa do pensamento abstracto, non só pensa da realidade, senón como pode facer as cousas, xa pode hipotetizar.
Outras teorías cognitivas moi actuais son as teorías do procesamento da información. O seu obxectivo é estudar como funciona a mente humana e eles establecen a analoxía de mente-ordenador, a formulación da mente das persoas como un computador. As persoas, xa que logo, almacenamos información, clasificamos esta, recuperamos datos coas instrucións adecuadas.
Algúns conceptos utilizados por estas teorías son:
- Rexistro sensorial: entrada de datos ao cerebro da persoa. Hai parte destes datos que o cerebro toma, outra parte que perde e outra parte que a rexeita.
- Memoria a curto prazo ou memoria de traballo: funciona no presente e é consciente.
- Memoria a longo prazo ou base do coñecemento: retemos os datos máis tempo que o momento presente. Ten unha capacidade limitada. Todo o coñecemento que se acumula ao longo da vida forma parte da M.L.P.
- Estruturas ou constructos hipotéticos nos que encaixamos os datos que recibimos.
Ademais, e en relación co desenvolvemento moral, habemos de destacar a Kohlberg, quen propón tres estadios xerais (cada un deles está composto por subestadios):
a) Preconvencional: o neno xulga as cousas polas consecuencias dos actos. O control da nosa conduta está marcado por autoridades externas. (4-10 anos)
b) Convencional: empeza a ter en conta as intencións e o motivo. (10-13 anos)
c) Postconvencional: as leis son flexibles dependendo da situación. ( 13 anos en diante).
5. Teorías socioculturais.
Segundo estas teorías, todos os nenos van adquirir as habilidades e os coñecementos propios do seu medio cultural. O seu crecemento está mediatizado pola cultura na que nace e vive. Ademais empapámonos de crenzas, valores. A teoría sociocultural o que intenta explicar é que tanto o noso coñecemento como as nosas habilidades vanse a explicar en base ao apoio, á orientación que facilite o contexto cultural.
Un dos principais representantes destas teorías é Vygotsky. Segundo el, os nenos ao interacturar coas persoas adultas da súa contorna está aprendendo constantemente e á vez, esta aprendizaxe faise de xeito informal, implícita. Os adultos van achegar aos nenos habilidades prácticas, sociais e habilidades de tipo intelectual ou cognitivo. Achéganlle instrucións e apoio rexéndose sempre polos valores da cultura á que pertenzan.
A interacción social é o contexto idóneo para adquirir os coñecementos propios dunha cultura. O instrumento máis importante é a linguaxe. O neno adquirirao mediante esa interacción social. O desenvolvemento do suxeito vai, pois, ligado ao desenvolvemento da sociedade. Vemos, pois que remarca o factor social.
Se este factor é tan importante supón que a educación é fundamental no desenvolvemento. É máis, para Vygostky desenvolvemento e educación son dous procesos interrelacionados, non poden ser independentes. A educación pode ser un motor de desenvolvemento. Pero a persoa que aprende é activa neste proceso, ten a súa propia actividade e organización e ademais autorregula o proceso.
Vexamos algúns dos conceptos que utiliza:
a) Liñas de desenvolvemento:
- Liña natural, caracterizada polos principios de tipo de biolóxico ou madurativos, funcións psicolóxicas inferiores ou elementais (sensacións)
- Liña cultural, caracterizada por dous principios:
* Mediación instrumental: as persoas interactuamos a través dunha serie de instrumentos ou ferramentas culturais (linguaxe, ordenadores, libros...)
* Descontextualización: supón xeneralizar os nosos coñecementos a outros contextos. Está asociada ás funcións psicolóxicas superiores.
Estas dúas liñas son complementarias e necesarias para explicar o noso desenvolvemento, xa que é un proceso unitario e global.
b) Zonas de desenvolvemento. Refírese ás distintas esferas que enmarcan as capacidades a adquirir polo neno. Distingue varias:
* Zona de desenvolvemento próximo: Está composta polas dúas zonas seguintes.
* Zona de desenvolvemento real: fai referencia á que a persoa pode facer por si mesma.
* Zona de desenvolvemento potencial: o que a persoa pode facer con axuda doutra persoa. Todo o que é desenvolvemento potencial pode ser desenvolvemento real. Nesta zona prodúcese a interiorización.
c) Interiorización ou proceso polo que se pasa do ámbito interpsicolóxico (entre persoas) ao ámbito intrapsicológico (individual). Para comprender mellor este concepto podemos pór un exemplo referido á realización de calquera actividade. Neste caso a interiorización prodúcese seguindo estes pasos:
1º A persoa que aprende e a que ensina comparten o inicio dunha tarefa. A que ensina domina esa tarefa e dirixe totalmente á que aprende. A que aprende non coñece a tarefa.
2º A persoa que aprende empeza a participar na actividade, pero aínda que participe non ten unha comprensión total da actividade.
3º A persoa que aprende xa non ten unha dirección total da que ensina.
4º A persoa que aprende realiza por si soa a tarefa.
d) Respecto á linguaxe, entende que existen dous tipos de fala:
- Fala social: É a que se produce na comunicación entre as persoas. Esta comunicación é necesaria para transmitir os coñecementos e poder axustar os obxectivos e os contidos. Aparece nos primeiros momentos.
- Fala privada: É a que se produce no ?interior? do individuo. Noutras palabras: é o vehículo do pensamento.
Vexamos agora as etapas do desenvolvemento (estadios) que considera este autor:
a) Impulsividade motriz ( 0-2 meses): o neno responde de xeito reflexo aos estímulos interoceptivos e exteroceptivos. É unha etapa na que pasa de momentos de quietude a momentos de nerviosismo segundo teña as necesidades satisfeitas ou non. Predomina a función de construción do obxecto.
b) Emocional (2-12 meses): É unha etapa na que a figura da nai convértese nun axente que achega estados de benestar. Construción do suxeito.
c) Sensoriomotor (12-36 meses): O neno vai manipular e experimentar cos obxectos que se atopa. Vai ser unha etapa onde o espazo que rodea ao neno transfórmase totalmente (xa camiña) Nesta etapa comeza a actividade simbólica, empeza a falar. Construción do obxecto.
d) Personalismo (3-6 anos): Vaise a formar unha imaxe de si mesmo. Caracterizada polo negativismo, o neno oponse aos adultos. O neno vainos a mostrar as súas habilidades imitándonos e representando diferentes papeis sociais. Construción do suxeito.
e) Categorial (6-11 anos): O pensamento do neno é máis organizado, vai integrando a información que lle chega do exterior. Vai ter un coñecemento da realidade máis significativo e con maior sentido. Construción do obxecto.
f) Puberdade e adolescencia: O neno vai construír o seu propio eu independente, vai xurdir unha nova fase de oposición, sobre todo cos pais. Construción do suxeito.
6. Breves notas sobre o desenvolvemento psicomotor
A psicomotricidade ten que ver coas implicacións psicolóxicas do movemento e da actividade corporal na relación entre o organismo e o medio en que se desenvolve. Na psicomotricidade hai uns compoñentes madurativos, relacionados co calendario madurativo cerebral, e uns compoñentes relacionais: a través do seu movemento e as súas accións o neno entra en contacto con persoas e obxectos cos que se relaciona de xeito construtivo.
O desenvolvemento psicomotor parte dos movementos incontrolados, non coordinados, que proceden a modo de sacudidas e que afectan tanto aos brazos como ás pernas do neno recentemente nado e ao total control dos movementos son voluntarios. A meta implica un compoñente externo ou práxico (a acción), pero tamén un compoñente interno ou simbólico (a representación do corpo e as súas posibilidades de acción).
O paso das limitacións das primeiras semanas aos logros que se dan xa no segundo semestre do segundo ano e os posteriores, realízase axustándose a dúas grandes leis fundamentais:
a) lei céfalo-caudal do desenvolvemento, segundo a cal contrólanse antes as partes do corpo que están máis próximas á cabeza, estendéndose logo o control cara abaixo.
b) lei próximo-distal refírese ao feito de que se controlan antes as partes que están máis cerca do eixo corporal (liña imaxinaria que divide ao corpo de arriba abaixo en dúas metades simétricas) que aqueloutras que están máis afastadas de devandito eixo. O control das partes máis afastadas do eixo corporal (boneca e dedos) non se consegue na primeira infancia, senón que se alcanza nos anos preescolares (control da boneca e, en menor medida, dos dedos) e nos inmediatamente posteriores (control xa moi fino dos movementos dos dedos).
Debemos ter en conta dous conceptos que implican desenvolvementos complementarios:
- Psicomotricidade grosa, relacionado coa coordinación de grandes grupos musculares implicados nos mecanismos da locomoción, o equilibrio, e o control postural global. Grandes fitos de desenvolvemento son: control postural da cabeza, coordinación ollo-man, posición sentada, locomoción antes de andar (gateo), manterse de pé e camiñar.
-Psico motricidade fina relacionado co control de movementos finos como o dos dedos.
A lei próximo-distal explica por que o dominio da psicomotricidade fina é posterior ao dominio da motricidade grosa.
Suscribirse a:
Entradas (Atom)
